Auteur archieven: Kaj

Teleurstelling als nieuw begin – Podcast

Geplaatst op door
Beantwoorden
Luister naar onderstaande tekst
(opgenomen voor ZinCast van IKON)
Teleurstelling…

“It started out with a kiss… how did it end up like this?” (Liedje van The Killers)
Je had het niet verwacht maar toch overkomt het je. Dat meisje waar jij mee zoende, gaat met een ander naar bed. Of… Je beste vriendin blijkt achter je rug om over jou te roddelen. Het is als een klap in je gezicht. Je bent eerst boos en verdrietig, en vervolgens alleen nog maar diep teleurgesteld.

… van je verwachtingen

Je raakt teleurgesteld als mensen niet doen wat jij van ze verwachtte, of dingen doen die tegen je verwachtingen ingaan. Je kunt trouwens ook teleurgesteld raken door je eigen leven. Als het tegenzit in je werk, met je toekomstplannen. Als voor jou nou juist datgene niet blijkt te zijn weggelegd waarvan je overtuigd was dat het je gelukkig zou maken.

Zelf zijn we oorzaak

We plaatsen de oorzaak van onze teleurstelling meestal buiten onszelf. Het leven is niet eerlijk, zeggen we. Of: je kunt niemand meer vertrouwen! (“vroeger was dat wel anders”). Of we kijken van een afstandje naar onszelf en maken onszelf uit voor sufferd: moest je het nou weer verprutsen! Maar ligt de echte oorzaak wel bij dat onbegrijpelijke leven of bij die onbegrijpelijke ander, of bij dat stuk in onszelf dat zo stom is altijd?
Nee! de oorzaak van onze teleurstelling ligt ergens anders. De oorzaak ligt bij ons eigen verwachten.

Positief teleurgesteld

Ons leven staat bol van verwachtingen. Meestal zijn we ons daar niet van bewust.
We komen die verborgen verwachtingen pas op het spoor wanneer we erin worden teleurgesteld. Dat is dus een positive side-effect van teleurstellingen. Ze helpen ons om onze verwachtingen in beeld te krijgen. En onze verwachtingen hebben vaak met behoeftes te maken.

Welke behoefte zit erachter?

Teleurstelling heeft vaak te maken met een behoefte, een heimelijk verlangen dat niet werd vervuld. Iets dat we nodig hebben, hebben we niet gekregen. Maar… waarom maken we anderen eigenlijk verantwoordelijk voor onze teleurstelling? Zijn andere mensen aangewezen om mij te geven wat ik nodig heb? Hoe moeten ze dat nou weten als ik het nog nooit heb uitgesproken?

Verantwoording nemen

Wie zijn verwachtingen onder ogen ziet, kan voor de vervulling ervan zelf verantwoording nemen. Als je duidelijk weet wat achter je verwachtingen schuilgaat, kun je zelf wegen naar vervulling zoeken. Als jij duidelijk hebt wat je verlangt, kun je een ander vragen je in alle vrijheid tegemoet te komen.

Teleurstelling als nieuw begin

Als teleurstelling je een klap in het gezicht geeft, draai het leven dan eens je andere wang toe… bekijk het eens van een andere kant! Laat teleurstellingen niet bepalend zijn voor hoe je aankijkt tegen het leven en tegen andere mensen! Laat het liever een startpunt zijn, van een zoektocht naar jouw eigen behoeften en verlangens. Wat wil jij eigenlijk? En welke stappen kun je zelf nemen om te krijgen wat je wilt?
Soms blijkt wat je verlangt gaandeweg onrealistisch. Maar soms ook krijg je op je zoektocht spontaan in je schoot geworpen wat je nodig hebt. Teleurstelling als nieuw begin. Had je dat ooit verwacht?

Het draait niet om ons (Copernicusmomentje)

Geplaatst op door
Beantwoorden

“De aarde is niet het middelpunt van ons heelal. Dat is de zon. De aarde en andere hemellichamen draaien om de zon.”

Deze boodschap van Copernicus was wel even slikken. Hoewel hij er begin 16e eeuw over schreef, werd zijn boek pas in 1835 door de katholieke kerk van de verboden lijst gehaald.

Het draait niet om ons

Het ís ook raar natuurlijk, het idee dat onze aarde niet het middelpunt van de kosmos is. We zijn alleen al gewend om onszelf als middelpunt van ons leven te zien. Onze opvattingen de waarheid, onze visie de werkelijkheid. Het kost even moeite om het standpunt van een ander in te nemen. Pas dan ontdekken we dat onze opvatting van de werkelijkheid niet de enige mogelijkheid, laat staan absolute waarheid is. Het draait niet om ons.

Copernicus en later Galileo Galilea slingerden onze wereld uit het middelpunt van het heelal, ons wereldbeeld en daarmee ‘de mens’ uit het middelpunt van de werkelijkheid.

Copernicusmomentje

Ik had laatst een Copernicusmomentje. Het ging op de radio over een verwachte sterrenregen begin januari. Een nacht vol vallende sterren. Hoewel… vallende “sterren”. Ik wist dat het deeltjes steen of metaal (schroot) zijn, die door de dampkring vallen en daar verbranden door de wrijving.

Maar deze sterrenregen werd veroorzaakt door een komeet. Je weet wel, een brok steen dat door de ruimte vliegt met een staart van ‘puin’ er achteraan. Vallende sterren van ruimtepuin dus.

!!!Dus niet!!!

De sterrenkundige zei:
“Vannacht vliegt de aarde door de staart van een komeet.
De aarde vliegt met zo’n snelheid dat kleine stofjes en steentjes uit die staart in haar dampkring verbranden.”

Vallende aarde in plaats van vallende sterren

Dus: de komeet passeert de aarde niet, de aarde passeert de (staart van de) komeet. En de deeltjes regenen niet in onze dampkring als “vallende sterren”: onze aarde vliegt door de staart van deeltjes heen.

De aarde is niet het middelpunt van het heelal. En dan is het ook nog eens geen aarde waar dingen langs “vallen”, maar een “vallende aarde”.

Het draait niet om ons. En wij vallen met hoge snelheid door de ruimte.
Daar zit je dan, als mens. Op een vallende steen.
Hoezo, middelpunt?

Lees over Copernicus

Lees hier een verhaal over het middelpunt van de aarde

Vaccins en autisme

Geplaatst op door
2

Vasthouden aan je eigen standpunt is soms makkelijker dan toegeven dat je het bij het verkeerde eind had. Zeker wanneer je er geld, energie, of je goede naam in hebt geïnvesteerd.

Het overkwam een groep bezorgde mensen (verenigd in SafeMinds) die een verband legt tussen vaccinatie en autisme. Ze initieerden een onderzoek met rhesusaapjes, dat zou moeten aantonen dat je van bepaalde inentingen autistisch kunt worden.

Geen verband

Toen er geen verband gevonden werd bleek dit voor de financiers van het onderzoek moeilijk te verteren. De meest voor de hand liggende reactie zou zijn geweest: uit het onderzoek blijkt geen verband. In plaats daarvan zetten ze vraagtekens bij het onderzoek!

“Despite the researchers saying they gave their data to an independent statistical consultant, SafeMinds still want to see a reanalysis of the data.”

Twijfels bij het bewijs

Zou hier cognitieve dissonantie in het spel zijn?

Dat overkomt de besten. Als het niet bij je overtuiging past dat je ongelijk hebt, blijven geloven dat je gelijk hebt. Terwijl een buitenstaander in het bewijs voldoende reden ziet om vraagtekens bij jouw overtuiging te zetten. Als de feitelijke resultaten van gedegen onderzoek worden genegeerd, dan weet je dat persoonlijke belangen (wetenschappers die hun status hebben aangewend, mensen die geld investeerden, langdurige strijd gevoerd hebben) te zwaar zijn gaan wegen: zwaarder dan ‘objectiviteit’.

“It seems that when you pay for the research yourself, the results can be harder to swallow.”

Ik las hier over het onderzoek:
health-and-medicine/anti-vaxxers-fund-study-finds-zero-link-between-vaccinations-and-autism

De oorsprong van de vaccinatie-veroorzaakt-autisme-beweging is afkomstig van de onjuiste onderzoeksconclusies van dr Andrew Wakefield uit 1997

Dit is deel 7 in een serie over cognitieve dissonantie
Klik hier voor deel 1

De zoeker en het ei

Geplaatst op door
Beantwoorden

Lang zwierf hij al over de wereld, maar nergens vond hij wat hij zocht. Hij doorkruiste woestijnen en voer over zeeën. Hij beklom bergen en hakte zich wegen door het oerwoud waarmee die zich omringden.

Zo kwam hij op zekere dag, terwijl hij door een stil bos liep, in een moeras terecht. Het lopen ging hem steeds moeilijker af en hij ploeterde voort tot de modder hem tot zijn knieën vast zoog en hij nauwelijks meer een voet voor de andere kon zetten.

Hij schreeuwde zijn keel schor en luisterde ingespannen: niemand kwam hem redden. Zijn benen waren moe van zijn pogingen om vooruit te komen. Hij wist een boom te bereiken die met grote luchtwortels boven het moeras uitgroeide en vond steun tegen een daarvan.

Vol angstige gedachten sloeg hij zijn ogen op naar de hemel en zag toen dat hij onder een tak stond, en dat op die tak een nest was en in dat nest een enorm ei. Hij reikte ernaar en kon het met zijn hand net omvatten. Hij besloot het ei te breken en de inhoud op te slobberen want hij had honger en hoopte er zijn zere keel mee te smeren.

Hij tikte het ei tegen de stam van de boom en bracht het snel naar zijn mond. Maar er kwam niets op zijn lippen. Hij keek en zag dat vlak onder de schaal een tweede schaal schuilging. Het ei bevatte een ei! Hij pelde de buitenste schaal af, en schudde het ei dat hij nu in zijn hand hield bij zijn oor maar hoorde niets.

Hij tikte het ei tegen de stam van de boom, bracht het naar zijn mond, en ontdekte opnieuw dat er niets uitkwam. Hij bekeek het tweede ei en weer bleek er onder de schaal een ander ei te zitten. Toen er na pellen en opnieuw tikken ook in dat ei een ei bleek te zitten, waarin weer een nieuw ei zat, nam hongerige frustratie het over van verwondering.

Hij tikte steeds sneller, pelde met grote gebaren, en sloeg bij de achtste schaal gekomen deze woedend en met een klap tegen de stam. Een krak klonk met meer resonantie dan daarvoor, en hij voelde plakkerig struif tussen zijn vingers wegvloeien. Het weinige dat over was likte hij uit de palm van zijn hand, liet de schaal vallen en gaf zich over aan zijn wanhoop.

Toen klonk van boven zijn hoofd een stem: “Waarom huil je en bijt je op je vingers?”
Er was een grote vogel op het nest geland.
“Ach vogel. Ik ben je veel verschuldigd vanwege je ei, dat ik in mijn ongeduld verspilde. Nu weet ik dat ik hier niet levend vandaan zal komen.”
“Was het werkelijk verspilde moeite?” vroeg de vogel, waarna zij uit haar nest gleed, een duikvlucht maakte over het moeras en in de verte tussen de bomen verdween.
“Hé!” Hij volgde de vogel met zijn ogen en een steek in zijn hart. Kon hij maar vliegen…
Plotseling realiseerde hij zich hoe, bij de bomen waartussen de vogel uit het zicht was verdwenen, de begroeiing van de bodem dichter werd: de rand van het moeras!

Hij voelde echter geen kracht meer om, door de zuigende modder tegengehouden, zo ver te komen. Teleurgesteld liet hij zijn blik zakken. Daar, waar de boomwortel de bodem indook, lagen handenvol stukjes en stukken eierschaal. Verspilde moeite. Maar wat zei de vogel ook alweer?

Iets begon hem te dagen. Vliegen kon hij niet, maar zou hij… Hij bukte voorzichtig, om niet te vallen, en nam een handvol stukjes eierschaal. Hij strooide ze op de modder voor zich: ze bleven liggen. Toen stopte hij zijn zakken vol met eierschilletjes, en trok met veel moeite een voet los uit de modder. Hij balanceerde moeizaam op een been en liet de voet toen zachtjes zakken op de uitgestrooide eierschaal. Hij verplaatste iets van zijn gewicht naar zijn voorste voet en strooide een stukje verder weer wat eierschaal. Met de moed der wanhoop verplaatste hij zijn hele gewicht naar voren en trok zijn achterste voet los. Hij stond, zonder weg te zakken.

Stap voor stap vond hij, over een pad van eierschalen, zijn weg uit het moeras. Zodra hij het bos verlaten had, besloot hij terug naar huis te reizen. Hij had gevonden wat hij zocht.

Meer verhalen lezen? Koop dan een van mijn verhalenbundels!

Survivorship Bias

Geplaatst op door
1

In WOII had de geallieerde luchtmacht een probleem. Bommenwerpers hadden een kans van 50% of groter om niet terug te keren van een nachtelijke aanval. Ze werden uit de lucht geschoten. Onderzoek naar hoe dit kwam leidde tot de eerste beschrijving van een belangrijke cognitieve bias (onbewust foutief vooroordeel): survivorship bias.

Pantser op de kwetsbare plekken

De enige oplossing was meer bepantsering. Maar tegelijkertijd vormde dat een probleem. Volledig bepantserde toestellen zouden loodzwaar worden.  Militaire experts hadden een idee dat even simpel als briljant was: bekijk de toestellen die wel zijn teruggekeerd en onderzoek waar de meeste kogelgaten zitten. Daar plaats je dan extra bepantsering: de andere plekken kun je met rust laten. Zou jij daar op gekomen zijn?

Hoezo… de kwetsbare plekken?

De levens van veel vliegtuigbemanningen werden gered doordat ze het niet volgens de experts gedaan hebben. Een adviseursgroep van wiskundigen en statistici raadde het idee af zodra ze ervan hoorden. Zij kwamen met een heel ander voorstel. Namelijk niet de teruggekeerde toestellen te onderzoeken op kogelgaten, maar juist de neergestorte toestellen!

Nou ja, dat kon natuurlijk niet. En zo klonk het advies ook niet. Maar wat de betrokken statisticus Abraham Wald meteen doorhad, was dat in de redenatie van de militaire experts ‘survivorship bias’ een rol speelde. Zij richtten zich op de doorboorde plekken in overgebleven toestellen, terwijl die juist ondanks de clusters van kogelinslagen sterk genoeg waren geweest om terug te keren! Op de plekken waar de meeste gaten zaten, was dus juist geen extra bepantsering nodig!

Survivorship bias verdraait de blik

‘Survivorship bias’ betekent dat we de neiging hebben ons te verdiepen in wat er goed is gegaan, terwijl we verzuimen te kijken naar wat er mis ging. Dat gebeurde met de kogelinslagen in de bommenwerpers, maar het gebeurt op allerlei andere gebieden in ons leven.

Zo noemen veel mensen op de wereld de menselijke soort ‘bedacht’: we zitten zo ingewikkeld in elkaar, daar moet wel een ontwerp achter zitten. Maar… we zien niet de ‘neergestorte toestellen’, in dit geval de miljoenen ‘mislukte experimenten’ die in het proces van evolutie aan onze soort vooraf zijn gegaan.

Succes is eerder geluk dan keuze

Als we een leider kiezen, moet die wel een goed verhaal hebben. Tijdens de Amerikaanse voorverkiezingen zie je dat steeds terugkeren. We willen iemand die zich bewezen heeft, die succesvol is.

We zijn ook geneigd om ons tijdens onze carrière te verdiepen in het verhaal van succesvolle mensen en organisaties.

Toch beweert nobelprijswinnaar Daniël Kahnemann dat de enige overeenkomst tussen een grote groep succesvolle mensen is… dat ze geluk hebben gehad.

Je hoort financieel geslaagde mensen zelden getuigen van een enorme waarheid: de mate geluk die ze hebben gehad, vanwege de plek waar hun wieg stond of de mogelijkheden die zij kregen: ze zien zichzelf als self-made.  Donald Trump kreeg van zijn vader een enorme startkapitaal: toch ziet hij zichzelf als belichaming van de American Dream. De hele Amerikaanse Droom, van krantenjongen tot miljonair, lijkt te zijn gestoeld op survivorship bias.

Verdiep je in de fouten

Wil je echt wat leren waar je iets aan hebt? Dan verdiep je je niet in het succes van een ander: wat hij of zij heeft gedaan, en dat dit lukte, is voor het grootste deel een gevolg van de omstandigheden. Het zou wel eens verstandiger kunnen zijn om een net-niet-geslaagde ondernemer over haar fouten te laten uitweiden. Het verband tussen een fout en het gevolg daarvan laat zich misschien wel makkelijker leggen.

Die tweede leert ons immers niet welke keuze we in de oneindig complexe wereld met allerlei mogelijke opties beter niet kunnen maken. Terwijl het causale verband tussen een keuze en een catastrofe waarschijnlijk beter aan te tonen is, dan tussen een keuze en winst.

Meer lezen over denkfouten? Lees dan eens onderstaande boeken!

(bron: You are not so smart Podcast, ep. 65)