Download (pdf)(Dutch summary of Unconditional Parenting made available with permission of the author)
Leuk! Download ook mijn
[button color=”pink” size=”normal” rel=”follow” url=”https://www.kajvanderplas.nl/verhalenverteller/]Gratis kinderboek[/button]
Zelfrechtvaardiging is een onbewust mechanisme waarmee we ons zelfbeeld overeind houden. En daar gaan we heel ver in! We willen onszelf namelijk wel goede en verstandige mensen blijven vinden. Ook al hebben we dan iets gezegd of gedaan dat slecht of onverstandig was.
Voordeel hiervan? We kunnen ’s nachts lekker slapen. Maar nadelen zijn er ook. We komen bijvoorbeeld niet toe aan het herstel van relaties. Want hé, wij hebben toch niet zoveel fout gedaan? En soms gaan we over lijken.
Cognitieve Dissonantie
Zelfrechtvaardiging wordt vaak gekoppeld aan de theorie van Cognitieve Dissonantie. Dat is de (meetbare) spanning in ons, wanneer we iets doen dat tegen onze overtuigingen ingaat. Dat geldt ook voor overtuigingen over onszelf. Onbewust proberen we die spanning te laten afnemen. Soms door iets te doen om een vorige daad te compenseren. Vaak ook door ons verhaal over wat er net gebeurd is, aan te passen. Cognitieve Dissonantie-reductie heet dat.
Lees hier een voorbeeld van cognitieve dissonantie-reductie
Feiten verdraaien, idealen afzwakken
Carol Tavris en Elliot Aronson concluderen in een aanstekelijk boek dat cognitieve dissonantie meestal wordt opgelost, door de feiten zo te interpreteren dat ons zelfbeeld overeind blijft. Wij zien onszelf als goede, redelijke, verstandige, coherente mensen. Als we iets doen dat strijdig is met ons zelfbeeld, bijvoorbeeld het verloochenen van een ideaal, dan zullen we eerder dat ideaal afzwakken dan ons zelfbeeld te dimmen. Zo doen we aan zelfrechtvaardiging, en verzetten ons tegen zelfverloochening. Daarom de titel van hun boek: Mistakes were made (but not by me)
Zelfrechtvaardiging gaat onbewust
Zelfrechtvaardiging is een onbewust proces. Je overtuigt jezelf ervan dat je aan de goede kant staat. Dan is het soms nodig om je eigen fouten, en je verkeerde besluiten, te minimaliseren. Ook moet je je eigen morele uitglijders meer relativeren dan die van anderen. Zelfrechtvaardiging maakt ons bovendien minder gevoelig voor de discrepantie tussen onze morele overtuigingen en onze daden.
Ons geheugen bedriegt ons
Helaas is zelfrechtvaardiging een onbewust proces. Ons geheugen bedriegt ons, het is een ‘onbetrouwbare historicus’. Als we een herinnering ophalen, wordt die ingekleurd en aangepast door een egocentrisch vooroordeel. De scherpe kantjes worden eraf gehaald, onze eigen bijdrage aan de ellende gereduceerd. Zodra we die herinnering hebben, gaan we er meer en meer in geloven: het wordt onze waarheid.
Onze waarneming bedriegt ons
Zo sterk is de zelfrechtvaardiging, dat we de feiten niet kunnen waarnemen los van onze eigen interpretatie.
“Ik heb nooit van je gehouden!” Valt jou ook op dat mensen dit alleen zeggen als de relatie op een nare manier geëindigd is?
Zelfrechtvaardiging is gezond
Een zekere mate van eigenliefde hoort bij psychisch gezonde mensen: dit zorgt dat we in onszelf investeren. We hebben het nodig om onszelf als samenhangende eenheid te ervaren, met een illusie van redelijke controle over ons eigen (innerlijke) leven: het alternatief is een verlammende angst. We hebben zelfrechtvaardiging nodig. Zo zeer nodig, dat het een onbewust proces is.
Een goed gevoel over jezelf
Voordeel hiervan? We kunnen ’s nachts slapen zonder onszelf te kwellen met schaamtegevoel en spijt, zonder in twijfel te malen over onze besluiten. We kunnen activiteiten in de wereld ontplooien omdat we ons goed voelen over onszelf.
Nadelen van zelfrechtvaardiging
Er kleven grote nadelen aan ons onbewuste proces van zelfrechtvaardiging. Omdat we de feiten geweld aandoen, en onze verhouding tot andere mensen.
Zelfrechtvaardiging speelt ook een grote rol bij polarisatie.
Verdraaide waarheid
– Omdat we onze fouten niet eens zien, komen we aan herstel niet toe.
– Onze perceptie van de werkelijkheid wordt verstoord, waardoor we informatie niet neutraal waarnemen.
– De kloof tussen mensen, partners, staten wordt ongewild vergroot.
– Ongezonde gewoontes zijn lastig los te laten.
– Schuldigen vermijden het om verantwoording te nemen.
– Professionals deinzen ervoor terug om een achterhaalde houding bij te stellen
tot schade van de mensen voor wie zij zich inzetten
Zelfrechtvaardiging en misdaad
Tavris en Aronson citeren een figuur uit een roman van Tolstoj, die op de vraag ‘Waarom haat je hem zo?’ antwoordt:
‘Ik heb hem een rotstreek geleverd, en sindsdien ben ik hem gaan haten.’
Als we iets slechts doen, iets dat niet overeenkomt met onze morele overtuigingen, erkennen we dat niet door te bekennen dat we in staat zijn tot slechte dingen. Veel eerder rechtvaardigen we onszelf, door degene die lijdt onder onze daden aan te wijzen als veroorzaker.
Verkracht? Ze vroeg erom!
‘U zegt wel dat het verkrachting was, maar ze vroeg erom met haar uitdagende kleding. Ik heb haar trouwens geen nee horen zeggen.’
– ‘Dat kon ze niet zeggen want u had haar gedrogeerd.’
‘Tja, als iemand zo slecht op haar drankje let, dan nodigt ze je eigenlijk uit om er drugs in te stoppen.’
Het zijn ook gewoon beesten
Krijgsgevangenen werden in de Tweede Wereldoorlog opgesloten binnen een omheining. Zonder beschutting, zonder eten. Als er een homp brood over het hek werd gegooid, vochten ze erom als honden.
De ene bewaker stootte de ander aan en zei: ‘Zie je wel wat voor beesten het zijn?’
Abu Graib
In “onze tijd” kent iedereen de foto’s die door bewakers gemaakt werden in de Abu Graib-gevangenis. Zie je wel: het zijn geen mensen.
DIT IS DEEL 3 IN EEN SERIE OVER COGNITIEVE DISSONANTIE
Soms draagt iemand een kettinkje met daaraan een kruisje, een ankertje en een hartje. Samen 1 symbool. dat staat voor Geloof, Hoop en Liefde. Maar er zijn ook nog andere symbolen te vinden, bijvoorbeeld in de tatoeages hieronder. Wil je direct naar de betekenis, klik dan hier.
Soms hebben mensen geloof hoop en liefde in een tattoo. Zoals hier op de pols, door Da Linci Art in Zwijndrecht. En daarnaast eentje van ETSY. Anderen laten de Latijnse woorden tatoeëren. Die lees je hieronder.
[column size=one_half position=first ]
[/column]
[column size=one_half position=last]
[/column]
In het Latijn zijn geloof hoop en liefde “Fides, Spes et Caritas.” Je zou misschien ‘Amor’ verwachten. Maar amor is de ‘romantische liefde’ die bij verliefdheid hoort. Caritas is de liefde voor jezelf en anderen waardoor je het goede doet. Dat Caritas beter past lees je hieronder.
De drie woorden Geloof Hoop en Liefde komen uit de bijbel van het christendom. Daarin staat ook een lied over de liefde. In de tekst van dat lied wordt de liefde beschreven als het belangrijkste, als datgene wat alles zin geeft.
Letterlijk staat er:
“Voor ons blijven geloof, hoop en liefde over, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde.” Wat is hiervan de betekenis?
Volgens mij hebben alle drie de woorden te maken met hoe je mens kunt zijn. Het zijn de voorwaarden voor een menselijk leven, om het vol te houden. Ze verwijzen alle drie naar een ongekende kracht, en tegelijkertijd naar grote kwetsbaarheid.
Geloof is een ander woord voor vertrouwen. Vertrouwen is je basis, de diepe overtuiging dat de wereld ten diepste goed en veilig is. Dat je weliswaar kunt struikelen maar dat er altijd een bodem is onder jouw vallen. Vertrouwen maakt kwetsbaar, want er gebeuren onvoorspelbare dingen. Je wankelt en dan toch vinden je voeten ergens voorzichtig vaste grond. Ergens in de diepte. Of in de hoogte. Vertrouwen afgewisseld door diepe twijfel. Is er meer? Word ik opgevangen als ik val in de dood?
Hoop is prachtig. Hoop doet leven. Hoop is iets dat je verstand te boven gaat en dat merk je op het moment dat je ondanks alles wat je meemaakt nog je ogen open kunt doen ‘s ochtends, diep inademen en een dag tegemoet gaan waarvan je niet weet wat die je brengt. Hoop houdt je verankerd in een realiteit die niet tastbaar is maar voor je gevoel wel mogelijk. Hoop maakt je kwetsbaar omdat zij geen rekening houdt met tegenslag, hoe je je daar ook op instelt. Hoop rekt het verlangen dat het goed komt op tot het breekt in wanhoop, om vervolgens weer hoopvol door te gaan. Het leven intens te omarmen. Steeds zoeken naar kleine kiertjes perspectief. Dat doen mensen.
Liefde. Liefde is het Toverwoord, zei ooit een wijze vrouw tegen mij. “Sterk als de dood is de liefde” staat op een andere plek in de bijbel. Iedereen wil wel met een liefdevolle, open blik worden aangekeken. Maar ook liefde maakt kwetsbaar. Want door je open te stellen voor de liefde, laat je je verdediging zakken en kun je ook pijnlijk geraakt worden.
Nog een podcast van Kaj? Luister naar ‘Met verhalen meer mens’.
Geloof hoop en liefde. Woorden die gaan over levenskracht die zelfs in de schaduw van de dood niet verdwijnt. Over een dimensie van ons mensenbestaan die alles te boven gaat. Krachtig en kwetsbaar tegelijk. Zo zijn we als mensen helemaal.
In de bijbel laat de god van joden en christenen zich zien als krachtig maar ook kwetsbaar. Het tweede, christelijke deel van de bijbel gaat over die kwetsbaarheid. Omwille van de liefde maakt god zichzelf onmachtig en kwetsbaar. Om zo zelf te laten zien wat het betekent om met niets in handen te leven, uit hoop en vertrouwen. Om te laten zien dat liefde het laatste woord heeft. God laat zien wat het betekent om mens te zijn. En dat je je daar veilig bij kunt voelen.
Uit die verhalen putten mensen moed. Daar is zo’n kettinkje met een kruis, een anker en een hartje eraan een teken van. Het hangt om je nek maar je kunt je er als het ware even aan vasthouden. Om de hoop te blijven liefhebben ondanks teleurgestelde verwachtingen. Om te blijven hopen op vertrouwen als je even elke basis kwijt bent geraakt. Om te blijven geloven in de liefde als de goddelijke kracht voor en in iedereen.
Geloof, hoop en liefde betekent dat je ondanks de kwetsbaarheid van je leven, blijft vertrouwen dat de kracht van de liefde het sterkste is. Dat is een kwestie van lef en overgave. De inspiratie hiervoor vind je in de verhalen over god die mens werd.
‘Blijven hopen op geloof in de liefde’ is een zin uit een liedje van Liselore Gerritsen. Je vindt het onderaan deze pagina.
“Geloof wordt voorgesteld door het kruis met een verwijzing naar de kruisdood en opstanding van Jezus. De hoop wordt weergegeven door een anker waarmee je stevig blijft liggen in onrustig water. De liefde wordt verbeeld met een hart, het symbool van emotie en passie.”(Bron)
God missen
Zijn genade wordt niet meer afgesmeekt
over het eten: kweekvis plant zich voort
zonder zijn ontferming.
De broodproductie stijgt dankzij
ziekte-resistente granen waarvan ons de wetenschap
voorzag om Zijn fouten te verhelpen.
En toch, hoewel we tegen Hem in opstand
kwamen als een stel tieners, opgelucht om
die onderdrukkende vader
– een bebaarde kluizenaar –
verbannen te zien naar de woestijn,
bekennen we dat we Hem van tijd tot tijd missen.
Hem missen tijdens het burgerlijk huwelijk
wanneer we, aan het bloeiende altaar
van de ambtenaarsbalie
tevergeefs wachten
om een zin aangereikt te krijgen met daarin woorden
als ‘voor eeuwig’ en ‘heilig’.
Hem missen wanneer de geleerde op TV
de kosmos verklaart met vergelijkingen;
onze planeet achterlaat doelloos draaiend
om zijn as, een wiel dat doorslipt in de sneeuw.
Hem missen wanneer de radio een kruimel
opvangt van Gregoriaans uit een echoënd klooster;
wanneer het gospelkoor zijn gemeenschappelijke stem
verheft om te vragen ‘Shall We Gather at the River?
’
of wanneer de krachten van het oratorium convergeren
in ‘I Know That My Redeemer Liveth’
en onze samengetrokken harten een slag overslaan.
Hem missen wanneer een gesmoorde stem
in het crematorium dat gedicht voordraagt
over het niet meer vrezen van de hitte van de zon.
Hem missen bij het beoordelen van
een magere Kruisiging in een museum,
de strepen van zijn ribben getuigen van zijn rang.
Hem missen wanneer de gammastralen
vastgelegd op de satellietgrafiek
lijken te zijn gerangschikt in een hemelse melodie,
de muziek der sferen,
het Ave Verum Corpus van het observatorium.
Hem missen wanneer we voor het eerst stuiten op
dat knobbeltje
in onze borst en een niet gewild gebed
aan onze lippen ontsnapt; wanneer een schaduw ons lichaam
kruist op een röntgen-scherm; wanneer we ontvangen
een transfusie van schuimend bloed
anoniem geofferd om levens te redden.
Hem missen wanneer we Zijn naam spontaan
uitroepen in ontzag of woede
zoals een vrouw in een kraamkamer
roept om haar reeds lang gestorven moeder.
Hem missen wanneer op de met linnen gedekte
eettafel warme broodjes staan,
glimmende glazen rode wijn.
Hem missen wanneer een duif neerdaalt
uit de sinaasappelbomen in een toeristisch dorpje
juist wanneer de kloosterklok begint te luiden
Hem missen wanneer onze tocht ons leidt
onder het gebladerte van Gotisch traceerwerk, een boog
van overlappende takken die elkaar ontmoeten
als handen in Michelangelo’s Schepping.
Hem missen als we, voortploeterend langs een kerk,
een shot wierook meekrijgen dat is blijven hangen,
parfum dat zich kan meten met het versgebakken brood
dat Milosz vergeleek met geluk.
Hem missen wanneer onze nieuw bestelde keuken
is vormgegeven in Shaker-stijl en we een
bijpassend stel Mother Ann Lee-stoelen bestellen.
Hem missen wanneer we de profetie van
de astronomen horen
dat de zichtbare melkwegstelsels
zich met het uitdijen van het universum van ons weg bewegen.
Hem missen wanneer de zonsondergang
zich laat voelen in het glas-in-lood-
raam
van de lounge-bar vol nep-antiek.
Hem missen op de manier waarop een ontkoppeld zweefvliegtuig
dat drijft op de avondthermiek het trekkoord mist.
Hem missen op de manier waarop de
minnaars, wegduikend buiten bij het goedkope hotel,
zich afvragen wat de volgende stap moet zijn.
Zelfs nostalgie hebben, de oneven dagen,
naar Zijn Verwachte Wederkomst,
alsof we onder de bakstenen
koepel van een duiventil staan
nadat de vogels zijn gevlogen.
Vertaling door Kaj van der Plas van het gedicht Missing God van Dennis O’Driscoll (1954-2012)
Lees hier een gedicht dat ik zelf schreef: Als mensen bomen zijn.
Het ABC van motivatie is gebaseerd op de Self Determination Theory van motivatie-onderzoekers Deci & Ryan. Zij gaan ervan uit dat mensen zich willen blijven ontwikkelen (vandaar “zelfdeterminatie”). Om gemotiveerd te blijven, heb je het nodig om je autonoom en competent te voelen, en zinvolle verbinding met anderen te ervaren. Het ABC wordt toegepast in opvoeding, onderwijs en organisaties (HR).
Als je zelf je ruimte kunt innemen op een manier die bij je past, voel je je autonoom. Je wilt met andere woorden invloed hebben op je omgeving en op wat je doet.
Het tegengestelde van autonomie is een toestand van slavernij,
met een gevoel van onmacht.
In de jaren ’60 dacht Douglas McGregor al na over de intrinsieke motivatie van werknemers. Lees hier over zijn idee van Theory X (slechte) en Theory Y (goede) organisaties.
Je wilt onderdeel zijn van een netwerk van mensen, waarin je gelijkwaardig bent, en elkaar in levenden lijve tegenkomt. Je hebt het nodig je gezien, gewaardeerd en geaccepteerd te voelen om wie jij bent. En dat je ook anderen mag zien, waarderen en accepteren.
Het tegengestelde van verbinding is een toestand van isolatie,
met een gevoel van eenzaamheid.
Je wilt de ervaring hebben dat je in staat bent om je, met inspanning, nieuwe kennis en vaardigheden eigen te maken. Dan voel je je competent: je doet ertoe.
Het tegengestelde van competentie is een toestand van passiviteit en stagnatie, met een gevoel van tekortschieten.
Ieder mens heeft behoefte aan autonomie, verbinding en competentie. Hoe krijgen die drie vorm op de werkvloer? Kortom: hoe beïnvloedt het ABC de motivatie in je werk? Je kunt deze vraag stellen voor werknemers/medewerkers, en je als leidinggevende afvragen of je de voorwaarden voor intrinsieke motivatie schept.
A – ervaren invloed heb op hun werkomgeving en werkinhoud (autonomie)
B – voelen zich door de organisatie in staat gesteld om meer dan slechts functionele relaties te ervaren met collega’s (verbinding)
C – krijgen de kans nieuwe vaardigheden aan te leren, doordat de organisatie dat faciliteert en/of waardeert (competentie)
Er is nog 1 ding aan te vullen bij dit punt. Je zou het de Z van zinvol kunnen noemen.
Gemotiveerde werknemers
Z – beschouwen hun werk als zinvol.
A – laten ruimte voor echte invloed van de werknemers, geen schijninvloed, op werkinhoud en werkproces. En ze stimuleren de autonomie van hun werknemers.
B – faciliteren ontmoeting en verbinding tussen de collega’s. Ze gaan zelf ook zinvolle verbindingen aan.
C – stimuleren en faciliteren het gebruiken en leren van nieuwe vaardigheden en talenten van de medewerkers. En bieden ruimte om ermee te experimenteren.
Het ABC van intrinsieke motivatie is gebaseerd op de (gevalideerde) Self Determination Theory van Deci en Ryan. Lees er hier meer over (externe link).
Sommige mensen hebben kinderen. Of ze geven les op school. Dan wil je ook graag intrinsieke motivatie. Dan hoef je niet te dreigen met straf, of ze de wortel van een beloning voor te houden. Beter voor jou. Beter voor de kinderen. Hoe bereik je intrinsieke motivatie in de opvoeding?
Ontdek mijn best gelezen artikel over opvoeden en intrinsieke motivatie. Dat is de samenvatting van Unconditional Parenting door Alfie Kohn.
Stel jezelf als opvoeder of leerkracht deze vragen om te checken of je voldoende voedingsbodem biedt voor intrinsieke motivatie.
A – Is er ruimte voor onderhandeling over regels, en wordt de inbreng van het kind daarbij gehoord door de ouders/leerkracht (autonomie)
B – Ligt er onder de interactie tussen de volwassene en het kind een fundament van onvoorwaardelijke liefde, dat door het kind ook in het dagelijks leven ervaren wordt? (verbinding)
C – Krijgt het kind uitdaging en aanmoediging om zich regels en vaardigheden eigen te maken? (competentie)
Bang een soft kind te kweken? Niet nodig! Lees hier mijn interview met professor Soenens voor Kiind Magazine, Softe ouder, soft kind? (externe link).
A- Kun je kinderen in de stress van alle dag ruimte geven voor wat zij belangrijk vinden, voor gesprek en discussie vanuit gelijkwaardigheid?
B- Merkt een kind onvoorwaardelijke acceptatie, in de manier waarop je met hem of haar omgaat en communiceert (door bijvoorbeeld gedrag te benoemen als ‘verkeerd’ zonder het kind te benoemen als ‘stout’ of ‘slecht’ of ‘dom’)?
C- Los je niet teveel dingen voor de kinderen op, en heb je zicht op wat ze kunnen? Ben je in staat om zelf vooruit te kijken en het kind uitdagingen te bieden waar zij met wat inspanning aan kan voldoen? Overvraag je het kind niet, en als het faalt voorkom je dan dat het zich een loser voelt?
(Geïnspireerd door Soenens & Vansteenkiste, Vitamines voor Groei)